Als kinder- en jeugdpsycholoog zie ik dagelijks hoe sommige jonge kinderen vastlopen in hun ontwikkeling. Ze hebben moeite met communiceren, spelen, luisteren of contact maken. Vaak lukt het ze niet om mee te komen in groepsbehandelingen, omdat ze de basisvaardigheden missen. Aansluiting op de behoeften van deze jonge kinderen is in de groepssetting nog niet haalbaar.

Bij ABC Psychologen hebben we een behandelprogramma aangeboden aan enkele jonge kinderen (gemiddeld 3,5 jaar bij aanmelding) die in een reguliere groepsbehandeling onvoldoende vooruitgang maakten. Binnen zes maanden zagen we indrukwekkende resultaten; de ontwikkeling op behandeldoelen nam toe, waarbij hun ontwikkeling tot dan toe (bij 3,5 jaar) met 150 tot zelfs 500 procent verhoogd is in 6 maanden tijd. Kinderen leerden communiceren door te kijken, reiken, konden aandacht richten op de omgeving, stonden open voor de nabijheid van behandelaren, konden korte instructies opvolgen en leken plezier te beleven in contact en spel. Vanuit deze interactie kunnen we toewerken naar imitatie, gedeeld plezier (joint attention) en gerichtheid op andere personen in de omgeving. Ook komt er ruimte om taal en emoties te leren koppelen. Dit is belangrijk voor communicatie en emotieregulatie. Deze resultaten laten zien dat jonge kinderen zich sterk kunnen ontwikkelen als de behandeling aansluit bij hun niveau en behoeften. In de grafiek zijn de resultaten te zien.

Veel van deze kinderen gaan nog niet naar school. Echter juist in deze fase is ontwikkeling essentieel. In de eerste levensjaren leggen kinderen de basis voor taal, sociale vaardigheden, zelfregulatie, motoriek en cognitieve ontwikkeling. Als kinderen hierin vastlopen, kan verdere ontwikkeling stagneren. Met gerichte stimulering is groei op elk van deze gebieden mogelijk – ook als de achterstand groot is.

Bij ABC Psychologen kijken we altijd naar het kind in brede zin. We sluiten aan bij alle ontwikkelingsgebieden en individuele zorgbehoeftes, en werken intensief één-op-één met deze kinderen en hun naasten. Door deze individuele aanpak voelen kinderen zich veilig en gezien. Hierdoor kunnen ze tot ontwikkeling komen. Bovendien leren ze vaardigheden die nodig zijn om later wél effectief deel te nemen aan groepssetting, waardoor intensieve zorg op termijn kan verminderen.

Vroege interventie is bovendien wetenschappelijk onderbouwd. De hersenen van jonge kinderen zijn bijzonder plastisch: vaardigheden die vroeg worden aangeleerd, zijn vaak makkelijker en sneller te verwerven en hebben een blijvend effect op latere ontwikkeling (Shonkoff & Phillips, 2000; Heckman, 2006). Uit onderzoek blijkt ook dat vroege stimulering van basisvaardigheden zoals communicatie, zelfregulatie en aandacht cruciaal is voor functioneren in groepsomgevingen en op latere schoolprestaties (Duncan et al., 2007; Diamond, 2013). Naast cognitieve en sociale vooruitgang is het psychologisch belangrijk dat kinderen zich veilig en gezien voelen. Volgens Deci & Ryan (2000) bevordert het ervaren van veiligheid en erkenning intrinsieke motivatie en zelfvertrouwen, wat de kans op duurzame ontwikkelingswinst vergroot. Dit sluit bovendien aan bij het VN-Kinderrechtenverdrag: ieder kind heeft recht op passende zorg en ondersteuning.

Kortom: het versterken van basisvaardigheden op jonge leeftijd is een noodzakelijke voorwaarde om verdere ontwikkeling mogelijk te maken, kinderen veilig te laten deelnemen aan groeps- en leeromgevingen en zwaardere zorg later te voorkomen. Hoe eerder we kinderen -waar nodig intensief- ondersteunen, hoe groter het verschil voor het kind, voor het gezin en voor de samenleving. En daar dragen wij graag aan mee!

Geschreven door Nieke Kobussen, psycholoog en eigenaresse ABC Psychologen